Pneumokokkenziekte
beter begrijpen
Pneomokokkenziekten zijn infecties die worden veroorzaakt door de bacterie Streptococcus pneumoniae. Deze bacterie kan verschillende soorten infecties veroorzaken: van plaatselijke infecties tot ernstigere aandoeningen zoals longontsteking, hersenvliesontsteking en bloedbaaninfecties2.
Wat is een pneumokok?
De pneumokok (of Streptococcus pneumoniae) is een bacterie die van nature bij veel mensen voorkomt, onder andere in de mond, neus of keel. Ongeveer 5 tot 25% van de mensen draagt de bacterie bij zich zonder er ziek van te worden8. In sommige gevallen kan de pneumokok zich echter verder in het lichaam verspreiden en een infectie veroorzaken, bijvoorbeeld wanneer de bacterie de longen, het bloed of de hersenvliezen en het ruggenmergvlies bereikt.
Sommige mensen zijn kwetsbaarder voor deze infecties, bijvoorbeeld door hun leeftijd, gezondheid of bepaalde risicofactoren.
Hoe weet u of u risico loopt?
In principe kan iedereen met pneumokokken in contact komen. Toch lopen sommige mensen een groter risico om een pneumokokkenziekte te krijgen of ernstig ziek te worden.
Dat risico hangt onder meer samen met:
- de leeftijd
- bepaalde chronische aandoeningen
- het afweersysteem
- de algemene gezondheid
- de medische voorgeschiedenis
Ook als u zich gezond voelt, kan het goed zijn om uw persoonlijke situatie met uw huisarts te bespreken. Samen kunt u bekijken of u een verhoogd risico loopt en hoe u zich het best kunt beschermen.
Welke pneumokokkenziekten zijn er?
Pneumokokken kunnen verschillende soorten infecties veroorzaken, van relatief mild tot ernstig.
We maken een onderscheid tussen:
- niet-invasieve pneumokokkeninfecties, die bijvoorbeeld de luchtwegen, sinussen of het middenoor kunnen aantasten;
- invasieve pneumokokkeninfecties, waarbij de bacterie terechtkomt op plaatsen in het lichaam waar ze normaal niet voorkomt, zoals het bloed of de hersenvliezen.
Longontsteking
Wanneer pneumokokken dieper in de luchtwegen terechtkomen kunnen ze een longontsteking veroorzaken. Zo’n longinfectie kan ernstiger verlopen bij mensen met bepaalde risicofactoren. Soms is een ziekenhuisopname nodig en in ernstige gevallen kan een longontsteking zelfs levensbedreigend zijn.
Pneumokokken zijn een
belangrijke oorzaak van longontsteking1.
Hersenvliesontsteking
Hersenvliesontsteking of meningitis is een ernstige vorm van pneumokokkeninfectie. De infectie tast de vliezen aan die de hersenen en het ruggenmerg omgeven. Ze kan ernstige en blijvende gevolgen hebben en is in 10 tot 30% van de gevallen dodelijk, vooral bij ouderen8.
Pneumokokken zijn een belangrijke oorzaak van hersenvliesontsteking bij zowel kinderen als volwassenen1.
Bloedbaaninfectie
Soms komen pneumokokken in de bloedbaan terecht en veroorzaken ze een bloedbaaninfectie of bacteriëmie. Zo’n infectie kan de bloedsomloop verstoren en schade veroorzaken aan organen zoals het hart en de nieren. In ernstige gevallen kan een infectie evolueren naar sepsis, een ernstige reactie van het lichaam op een infectie.
Bij mensen ouder dan 65 jaar overlijdt gemiddeld 12% van de mensen met een pneumokokkenbacteriëmie. Bij 85-plussers loopt dit percentage op tot ongeveer 24%4.
Oorontsteking en
sinusitis
Pneumokokken kunnen ook een infectie veroorzaken in het oor of de sinussen. Dat kan ook leiden tot een oorontsteking of sinusitis. Deze infecties kunnen behoorlijk vervelend en pijnlijk zijn, maar zijn doorgaans minder ernstig dan invasieve pneumokokkenziekte.
Blijven de klachten aanhouden of worden ze erger? Neem dan contact op met uw huisarts.
Symptomen en gevolgen
Pneumokokkenziekten verlopen niet allemaal op dezelfde manier. De symptomen verschillen naargelang het type infectie. Sommige pneumokokkenziekten kunnen ook complicaties veroorzaken, vooral bij mensen die kwetsbaarder zijn.
Risicofactoren
Uw leeftijd, bepaalde chronische aandoeningen of een verminderde weerstand kunnen uw risico op een pneumokokkenziekte verhogen of ervoor zorgen dat de ziekte ernstiger verloopt. Ook als u zich goed voelt, kan het daarom nuttig zijn om samen met uw arts na te gaan of u bepaalde risicofactoren hebt.
1. https://www.gezondheidenwetenschap.be/richtlijnen/preventie-van-ernstige-pneumokokkeninfecties . Last access: 09/2026.
2. https://www.cdc.gov/pneumococcal/index.html . Last access: 09/2026.
3. Centre Fédéral d’expertise des soins de santé. Quelle vaccination contre le pneumocoque chez les personnes âgées? KCE; 2016. Rapport 274Bs. Last access: 09/2026.
4. Conseil Supérieur de la Santé. Vaccination anti pneumococcique (adultes). Bruxelles: CSS; 2025. Avis n° 9842. Last access: 09/2026.
5. National Reference Centre for invasive Streptococcus pneumoniae (UZ Leuven). Report National Reference Centre invasive Streptococcus pneumoniae 2025. Version 2. 27 April 2026. Last access: 09/2026.
6. Grant LR, Meche A, McGrath L, Miles A, Alfred T, Yan Q, Chilson E. Risk of Pneumococcal Disease in US Adults by Age and Risk Profile. Open Forum Infect Dis. 2023;10(5):ofad192. doi:10.1093/ofid/ofad192. Last access: 09/2026.
7. https://www.laatjevaccineren.be. Last access: 09/2026.
8. https://www.vaccination-info.be/maladie/meningites-pneumonies-et-septicemies-a-pneumocoque. Last access: 09/2026.
9. Conseil Supérieur de la Santé (CSS). Vaccination anti-pneumococcique pour les enfants (révision 2025). Avis n°9836. Bruxelles, Belgique : Conseil Supérieur de la Santé ; publié le 24 avril 2025. Disponible sur : Conseil Supérieur de la Santé – Avis 9836. Consulté le 23 septembre 2026.
* Vergeleken met volwassenen zonder deze chronische aandoening.
Waarom wachten om er met uw arts over te praten?
Bent u 65 jaar of ouder, heeft u bepaalde risicofactoren of hebt u gewoon vragen over de preventie van pneumokokkenziekte? Dan is dit een goed moment om uw vragen aan uw arts te stellen en samen te bekijken wat in uw situatie belangrijk is.