Preventie en officiële aanbevelingen over pneumokokkenziekten
Er zijn verschillende manieren om uzelf en anderen te beschermen tegen pneumokokkenziekte. Eenvoudige hygiënegewoonten kunnen al helpen om besmetting te beperken. Maar ook pneumokokkenvaccinatie speelt een belangrijke rol, zeker als u 65 jaar of ouder bent, of wanneer uw gezondheidstoestand u kwetsbaarder maakt.
Hoe verlaagt u het risico op besmetting?
Pneumokokken kunnen van persoon op persoon doorgegeven worden, vooral bij nauw contact². Dat klinkt misschien wat onrustwekkend, maar een paar eenvoudige hygiënemaatregelen helpen al om de kans op besmetting te beperken. Daarnaast kan een pneumokokkenvaccinatie meer kwetsbare personen beschermen tegen ernstige vormen van de ziekte.
Dagelijkse hygiënegewoonten
Pneumokokken verspreiden zich via kleine druppeltjes in de lucht, bijvoorbeeld wanneer iemand in uw buurt hoest, niest of praat2. Sommige mensen dragen de bacterie mee in de neus of keel zonder zelf ziek te worden. U blijft best bewust van uw omgeving ook als u zich goed voelt.
Deze eenvoudige hygiënegewoonten kunnen de verspreiding van pneumokokken
en andere luchtweginfecties beperken:
- was uw handen regelmatig
- hoest of nies in uw elleboog
- gebruik papieren zakdoekjes voor eenmalig gebruik
- ventileer binnenruimtes regelmatig
- draag een mondmasker wanneer u ziek bent
- vermijd nauw contact met zieke mensen waar mogelijk
Preventief vaccineren
Er bestaan vaccins die helpen om pneumokokkenziekten te voorkomen. Zo wordt pneumokokkenvaccinatie door de Belgische gezondheidsautoriteiten aanbevolen voor mensen met een verhoogd risico: jonge kinderen, volwassenen tussen 18 en 64 jaar met één of meerdere risicofactoren, en alle personen van 65 jaar en ouder.
De pneumokokkenstammen die het vaakst ernstige ziekten veroorzaken, zijn in de loop der jaren geëvolueerd, vooral bij volwassenen. Kreeg u in het verleden al een inenting tegen pneumokokken? Ook dan is het zinvol om met uw huisarts te bespreken of u nog voldoende beschermd bent.
Hoe werkt de vaccinatie7 ?
Het vaccin helpt het afweersysteem om bepaalde ziekteverwekkers te herkennen, zodat het lichaam zich beter kan verdedigen als het er later mee in aanraking komt. Tijdens de inenting wordt een kleine hoeveelheid dode of geïnactiveerde bacterie- of virusdeeltjes toegediend. Het lichaam reageert hierop door antistoffen aan te maken. Dat zijn de natuurlijke verdedigingsstoffen die de indringers herkennen en aanvallen.
Komt u later in contact met de echte ziekteverwekker? Dan herkent uw afweersysteem die snel en kan het meteen in actie komen. Zo helpt pneumokokkenvaccinatie uw lichaam om zichzelf te beschermen, nog vóór u ziek wordt.
Bespreek het risico met uw
huisarts
Bent u 65 jaar of ouder? Heeft u een chronische aandoening zoals diabetes, of kampt u met hart-, nier- of longproblemen? Rookt u, of drinkt u regelmatig alcohol? Dan kan uw risico op een ernstige pneumokokkeninfectie groter zijn dan u denkt. Dat is geen reden tot paniek, wél een goede reden om er met uw huisarts over te praten.
Wacht niet tot u klachten krijgt. Samen met uw arts kunt u nu al bepalen welke beschermingsmaatregelen in uw geval het meest zinvol zijn.
Wat zeggen de officiële aanbevelingen over de pneumokokkenvaccinatie?
In België worden de officiële aanbevelingen voor de vaccinatie tegen pneumokokken opgesteld door de Hoge Gezondheidsraad.
Dit onafhankelijk netwerk van wetenschappelijke experten valt onder de bevoegdheid van de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu. Het verstrekt beleidsmakers en met zorgverleners onderbouwde adviezen over volksgezondheid en dus ook over de pneumokokkenvaccinatie.
Die aanbevelingen worden regelmatig bijgewerkt, onder meer omdat pneumokokkenziekten en de bijbehorende ziektecijfers voortdurend evolueren. Kreeg u in het verleden al een inenting, of vraagt u zich af of u nog voldoende beschermd bent? Raadpleeg daarom de meest recente officiële aanbevelingen en bespreek ze met uw huisarts.
Wie laat zich het best vaccineren?
De Hoge Gezondheidsraad raadt vaccinatie tegen pneumokokken aan voor de volgende groepen:
Vaccinatie tegen pneumokokken maakt deel uit van het basisvaccinatieschema voor jonge kinderen.
Concreet gaat het om:
- baby’s vanaf de eerste levensmaanden
- jonge kinderen volgens het schema van het officiële vaccinatieschema
Het gaat om mensen met bepaalde chronische aandoeningen, een verminderde afweer of een specifieke medische situatie, bijvoorbeeld:
- een verminderde afweer of een andere aandoening van het immuunsysteem
- hart- en vaatziekten
- longziekten of roken
- nierziekten
- leverziekten of overmatig alcoholgebruik
- bloedziekten, zoals sikkelcelziekte
- chronische neurologische of neuromusculaire aandoeningen waarbij er een verhoogd risico is op verslikken en aspiratiepneumonie
- diabetes
- het ontbreken van de milt of een verminderde werking ervan
- een lek van hersenvocht of een cochleair implantaat
Ongeacht hun gezondheidstoestand. Naarmate we ouder worden, werkt ons immuunsysteem namelijk minder
goed. Vaccinatie kan het lichaam helpen om zich beter te beschermen tegen bepaalde infecties, zoals
pneumokokkenziekte, griep of het respiratoir syncytieel virus (RSV).
Ook bepaalde werk- of leefomstandigheden kunnen het risico op een pneumokokkeninfectie
verhogen. Daarom vallen sommige mensen ook onder deze aanbevelingen. Dat geldt bijvoorbeeld voor lassers, die langdurig lasrook en metaaldeeltjes kunnen inademen, en voor mensen die dakloos zijn.
Vaccinatieschema en herhalingsvaccinatie: wat moet u weten?
Het vaccinatieschema tegen pneumokokken hangt af van uw leeftijd, uw persoonlijke risicofactoren en soms ook van het type vaccin dat u krijgt.Voor volwassenen kan in sommige gevallen één dosis volstaan. Na enkele jaren kan uw arts een herhalingsvaccinatie overwegen. Dat hangt af van het type vaccin dat u eerder kreeg en van uw persoonlijke situatie. Uw arts kan samen met u bekijken welk vaccinatieschema het best bij uw situatie past.
Wordt het pneumokokkenvaccin
terugbetaald?
Dat hangt af van uw leeftijd en uw persoonlijke risicofactoren. Zo worden in België twee pneumokokkenvaccins voor bepaalde risicogroepen gedeeltelijk terugbetaald door het RIZIV. Sommige ziekenfondsen voorzien daarnaast een aanvullende tegemoetkoming in een deel van de kosten van het vaccin. Uw arts helpt u te bepalen welk vaccin het best bij uw situatie past. Hebt u vragen over de terugbetaling of de kostprijs? Dan kunt u ook terecht bij uw apotheker of ziekenfonds.
1. https://www.gezondheidenwetenschap.be/richtlijnen/preventie-van-ernstige-pneumokokkeninfecties . Last access: 09/2026.
2. https://www.cdc.gov/pneumococcal/index.html . Last access: 09/2026.
3. Centre Fédéral d’expertise des soins de santé. Quelle vaccination contre le pneumocoque chez les personnes âgées? KCE; 2016. Rapport 274Bs. Last access: 09/2026.
4. Conseil Supérieur de la Santé. Vaccination anti pneumococcique (adultes). Bruxelles: CSS; 2025. Avis n° 9842. Last access: 09/2026.
5. National Reference Centre for invasive Streptococcus pneumoniae (UZ Leuven). Report National Reference Centre invasive Streptococcus pneumoniae 2025. Version 2. 27 April 2026. Last access: 09/2026.
6. Grant LR, Meche A, McGrath L, Miles A, Alfred T, Yan Q, Chilson E. Risk of Pneumococcal Disease in US Adults by Age and Risk Profile. Open Forum Infect Dis. 2023;10(5):ofad192. doi:10.1093/ofid/ofad192. Last access: 09/2026.
7. https://www.laatjevaccineren.be. Last access: 09/2026.
8. https://www.vaccination-info.be/maladie/meningites-pneumonies-et-septicemies-a-pneumocoque. Last access: 09/2026.
9. Conseil Supérieur de la Santé (CSS). Vaccination anti-pneumococcique pour les enfants (révision 2025). Avis n°9836. Bruxelles, Belgique : Conseil Supérieur de la Santé ; publié le 24 avril 2025. Disponible sur : Conseil Supérieur de la Santé – Avis 9836. Consulté le 23 septembre 2026.
* Vergeleken met volwassenen zonder deze chronische aandoening.
Waarom wachten om er met uw arts over te praten?
Bent u 65 jaar of ouder, heeft u bepaalde risicofactoren of hebt u gewoon vragen over de preventie van pneumokokkenziekte? Dan is dit een goed moment om uw vragen aan uw arts te stellen en samen te bekijken wat in uw situatie belangrijk is.